تامین آب یک نیاز اساسی برای استان فارس / لزوم تجدید نظر در برنامه ریزی های توسعه

به گزارش خبرنگاران خبرگزاری جمهوری اسلامی ، سالهاست که استان فارس از اثرات و پیامدهای خشکسالی و تداوم آن رنج می برد ، عواقب این پدیده طبیعی که گاه البته با دخالت های انسانی و سوء مدیریت ها بیشتر و بیشتر شده است متاسفانه بر شاکله اقتصادی ، اجتماعی این اسان تاثیر گذاشته است .

تغییر بافت جمعیتی شهرها و روستاها ، افزایش مهاجرت به شیراز ، افزایش حاشیه نشینی در شیراز و سایر شهرها ، حرکت به سمت تولید محصولات کشاورزی تک محصولی ، کاهش ریسک پذیری کشاورزان در تغییر الگوی کشت ، دور شدن منابع تامین آب شرب شهرها و روستاها از مراکز توزیع ، خشک شدن تالابها و دریاچه ها ، افزایش ریز گردها و تبدیل شدن تالابها به کانون تولید ریز گرد ، اثرات زیست محیطی و تخریب برخی از این مناطق قسمتی از تاثیرات خشکسالی است که در سالهای گذشته فارس همه آنها را تجربه کرده است .

در این میان دستگاههای متولی و مسوول البته راهکارهایی برای کاهش اثرات خشکسالی ایراد کرده اند و کارشناسان گاه بر رعایت الگوی بهنیه مصرف آب و تغییردر الگوی های کاشت برخی محصولات کشاورزی تاکید کرده اند اما آیا این تاکیدات توانسته است استان فارس را از مسیری که در ان قرار گرفته برهاند ؟

آیا فشارهای سیاسی و جناحی و حرکت هایی که گاه برای خوش آمد برخی مدیران کشوری یا نمایندگان مجلس انجام می شود نقشی در تشدید خشکسالی و اثرات مخرب آن بر طبیعت استان فار س ندارد؟

آیا می توان همه اثرات خشکسالی را ناشی از مدیریت ناکارآمد مصرف یا مدیریت ناکارآمد تامین و تولید آب دانست و نقش کشاورزان و بهره برداران مجاز و غیر مجاز از آبهای زیر زمینی که بی رویه آب برداشت کردند و بی رویه محصول کاشتند را نادیده گرفت؟

آیا می توان تامین آب برای روستاییان را در اولویت های دوم و سوم در نظر گرفت ؟ و در شرایطی که آنها در لهیب آفتاب تابستان سوختند و کم آبی را تحمل کردند برای تولید محصولاتی مانند ذرت و گندم بایداز ژرفای 500 متری زمین آب استحصال کرد؟

آیا می توان به همین جمله بسنده کنیم که کشاورزان به کشت گندم و ذرت در استان فارس عادت کرده اند و کاشت محصولاتی دیگر را نمی دانند ؟ آیا میتوانیم باور کنیم که ذائقه مردم استان فارس به مصرف برنج محلی این استان شکل گرفته از این رو تولید برنج محلی استان فارس در هر شرایطی و با هر کمبود آبی باید انجام شود؟

اثرات زیستی محیطی خشکسالی نیز هر روز شدید تر و بیشتر می شود ، آیا رها سازی حقابه دریاچه ها و تالابهای فارس که مصوبه قانونی است انتظار زیادی از دستگاههای متولی است ؟ آیا می توان پذیرفت که این حقابه ها باید در سیلاب ها و زمانی که بستر رودخانه پر آب است رها سازی شود ؟ اگر این سیلاب ها هیچگاه در رودخانه ها جاری نشد آیا رها سازی حقابه ها نیز باید در بوته فراموشی قرار گیرد؟

آیا سرمایه گذاری قطره چکانی در فرایند و شبکه توزیع آب شهری در حدود 80 شهر استان فارس پذیرفتنی است ؟ آیا مدیران این بخش نباید در این زمینه تدبیری بیاندیشند و از هدر روی 30 درصد از آب قابل شرب که با هزاران زحمت و رنج و از فاصله صدها کیلومتری به شهرها رسیده است جلوگیری کنند؟

آیا گریستن و اشک ریختن در برخی از نشست ها و مراسم برای نشان دادن دلسوزی و برای همراهی کردن با مردم فارس کافی است ؟ آیا نباید به جای انجام بسیاری از برنامه هایی که فقط به صورت نمادین برگزار می شود سهم واقعی فارس از اعتبارات کشوری برای مقابله با خشکسالی را گرفت.

این پرسش ها و دهها پرسش دیگر که فرصتی برای طرح آن در میزگرد خبری ایرنا به دست نیامد زمینه ساز تحلیل فرصت ها و بررسی تهدید هایی است که ناشی از خشکسالی است و استان فارس را در پرتگاه بحران و چالش قرار داده است .

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس در این میزگرد با بیان اینکه تداوم خشکسالی فارس را به شرایطی سخت و شکننده در تامین منابع آب رسانده و این وضعیت حاد تر از سایر استان ها است بیان داشت : چاره جز این نیست که در برنامه ریزی های مدیریت مصرف و مدیریت تامین آب تجدید نظر کنیم ، تداوم راهکارهای فعلی و پیشین شرایط را برای استان فارس وخیم تر و دشوار تر می کند.

مهندس خلیل رضاییان به شرایط تداوم خشکسالی دراستان فارس اشاره کرد و افزود : همه کشورها در شرایط خشکسالی بر روی استفاده از 60 درصد منابع آب برنامه ریزی می کنند در حالیکه این نسبت در کشور 80 درصد است ، برنامه ریزی بر روی 80 درصد از منابع آب در شرایط حاد خشکسالی زنگ خطری برای اقتصاد و معیشت مردم است .

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس با اشاره به اینکه استفاده از منابع آب زیر زمینی در برخی مناطق به آبهای فسیلی رسیده است گفت : این آبها از ژرفای 500 متری زمین بیرون کشیده می شود و صرف تولید محصولاتی می گردد که متاسفانه ارزش افزوده چندانی در اقتصاد ما ندارد.

وی خاطر نشان کرد : البته این درست است که اقتصاد استان فارس متکی به حوزه کشاورزی است و ما نمی توانیم مردم را از تولیدات کشاورزی محروم کنیم ، اما لازم است با برنامه ریزی و ایجاد مشاغل صنعتی مرتبط و ایجاد صنایعی که بتواند معیشت روستاییان و کشاورزان را تامین کند فشار را از روی استفاده بی رویه از منابع آب برداریم.

رضاییان گفت : کشاورز با بضاعت اندک ، زمین اندک و سرمایه اندکی که دراختیار دارد هم نمی تواند معجزه کند ، نباید از کشاورزان انتظار داشته باشیم که خودخواسته بتوانند برنامه ریزی کنند و روشهای تولید محصولات را اصلاح نمایند باید در این زمینه با ترویج و حمایت هایی که می شود به نقطه تولید مطلوب کشاورزی با مصرف بهنیه آب نزدیک شویم.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس نیز با اشاره به توافق صورت گرفته با سازمان جهاد کشاورزی استان در زمینه میزان برداشت از منابع آبی گفت: کشاورزان حوزه سد درودزن دو برابر میزان مجاز آب از منابع آبی برداشت کردند.

مهندس حمید رضا دهقانی افزود: طبق توافق صورت گرفته با جهاد کشاورزی استان، قرار بود که 40 هزار هکتار از زمین های کشاورزی زیرکشت رود اما در عمل، کشاورزان منطقه 72 هزار هکتار را برای زراعت بهره برداری کردند.

وی با اشاره به این جلسات و هماهنگی ها گفت: این گونه نیست که دستگاه های متولی امور آب در استان جزیره ای عمل کنند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس در سخنان آغازین خود در این میزگرد با بیان این که استان فارس در منطقه نیمه خشک کشور قرار دارد، اظهار کرد: در کشورهای مختلف برای مصرف 30 تا 60 درصد منابع آبی برنامه ریزی می شود و حال این که ما حدود 80 درصد منابع آبی را به کار بسته ایم.

دهقانی گفت: این مشکل تنها مختص استان فارس نیست بلکه مشکلی در سطح کل کشور است و هم استان های پربارش و هم استان های کم بارش در چند دهه اخیر به آن مبتلا بوده اند.

وی از آب به عنوان رکن اصلی پیشرفت کشورها نام برد و ادامه داد: اگر بخواهیم مشکل کمبود منابع آب در کشور را مدیریت کنیم باید با نگاه همه جانبه به این موضوع بنگریم و با همه ابعاد اعم از زیست محیطی، قضایی و … وارد این قضیه شویم.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان فارس هم در این نشست گفت: مصرف آب آشامیدنی در فارس در سه ماه نخست امسال درمقایسه با مدت مشابه سال قبل بیانگرهفت درصد افزایش است.

مهندس محمد علی قلندری، افزود:انتظار می رفت با توجه به وضعیت کمبود آب ، شاهد کاهش مصرف آب و صرفه جویی بیشترمردم باشیم.

وی، میانگین بارندگی در سال زارعی جاری را بیش از 244 میلیمتر بیان کرد و گفت:این میزان بارندگی درمقایسه با سال گذشته 11 و نیم درصد و نسبت به میانگین بلند مدت بیش از 18 درصد کاهش داشته است.

قلندری گفت: میزان مصرف هر نفر بر اساس الگوی هیات وزیران و سازمان بهداشت جهانی برای یک خانوارچهار نفره در ماه 18 متر مکعب و یا سرانه 150 لیتر در شبانه روز است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان فارس ادامه داد: این رقم در شرایط خشکسالی به 105 لیتر و در شرایط بحرانی هم به 75 تا 50 لیتر در شبانه روز به ازای هرنفر کاهش می یابد.

قلندری اضافه کرد: این در حالی است که سرانه مصرف خانگی در استان فارس هم اینک 198 لیتر یعنی یک و نیم برابر شرایط عادی، حدود دو برابر شرایط خشکسالی و حدود چهار برابر شرایط بحران است.

مدیرعامل آبفا فارس گفت: سرانه کلی مصرف آب دراین استان در تمام بخش ها اعم از خانگی، تجاری وغیره 291 لیتر است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب روستایی استان فارس نیز در این میز گرد برخی چالش های تامین آب را تشریح کرد و گفت: در شبکه های آبرسانی روستایی این استان به علت فرسودگی بیش از 50 درصد هدر رفت آب داریم.

مهندس علی بوستانی با اشاره به اینکه سهم آب شیرین در جهان و ایران کم است افزود: از کل منابع آب دنیا دو و هشت دهم درصد آب شیرین و 97 دهم درصد را آب شور که در دریا و دریاچه ها می باشد بخود اختصاص داده است.

وی در خصوص اینکه در حوزه آب شرب روستایی تعداد چهار هزارو 220 روستا با جمعیتی بیش از یک میلیون به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مدار خدمت آبرسانی استان فارس هست گفت: یک هزار و 800 مرکز تامین آب در مناطق روستایی وجود دارد که عمق آنها در حال افزایش می باشد.

مدیر آب و خاک و امور فنی مهندسی جهاد کشاورزی فارس هم در نشست میز گرد ایرنا گفت: مدیریت منابع آب و تعامل بین سازمانهای دست اندرکار و رسیدن به راهکارهای اصولی در برون رفت از عوارض خشکسالی و مقابله با آن اثرگذار است.

مهندس حمید زارع قنات نویی افزود: استان فارس 11 درصد محصولات کشاورزی کشور را تولید می کند و این مهم 24 درصد اشتغال کشاورزی در کشور را به خود اختصاص داده است.

وی ادامه داد: اگر کشاورزی فارس 80 درصد آب منطقه را به خود اختصاص داده باید مطالعه ای پیرامون سهم اعتبارات برای اصلاح آبیاری انجام شود تا فاصله این مهم درک شود.

زارع قنات نویی اضافه کرد: در صورتی که اعتبارات مناسبی برای اجرای شیوه های نوین آبیاری در اختیار جهاد کشاورزی قرار گیرد به یقین می توان ادعا کرد در فرصت زمانی کوتاهی به صرفه جویی منطقی در آب کشاورزی دست خواهیم یافت.

مدیران شرکت کننده در میز گرد خبری ایرنا راهکارهایی برای کاهش اثرات خشکسالی در استان فارس نیز ارائه دادند ، راهکارهایی که هر چند شیک و شسته رفته است اما ضمانت اجرایی می خواهد راهکارهایی که البته برخی از آن بارها و بارها از سوی مسوولان و کارشناسان مورد تاکید قرار گرفته است ، اما موضوع اصلی و اساسی این است که وضعیت این استان اکنون از مرحله ارائه راهکار و رهنمود فراتر رفته ، زنگ خطر سالها قبل در استان فارس به صدا در آمده است ، تامین آب شرب هر روز سخت تر و سخت تر می شود و هر روز منابع تامین آب از شهرها و روستاها فاصله بیشتری میگیرند و زمان آن فرا رسیده که وارد گام اجرایی راهکارها شویم.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس در این زمینه با اشاره به مشکلات تامین آب شرب در شهرها و روستاها خاطر نشان کرد : متاسفانه در این زمینه هم فرهنگ سازی مناسب صورت نگرفته است ، در بسیاری از مناطق آب از فاصله 200 یا 300 کیلومتری منتقل می گردد اما با 30 درصد هدر رفت آب در شبکه های شهری و بیش از 50 درصد هدر رفت در شبکه های روستایی ، این آب را به هدر می دهیم.

وی یاد آور شد : آب بهای موجود نیز نتوانسته مکانیسمی برا ی کنترل مصرف بهینه آب باشد ، مکانیسم قیمت باید به گونه ای باشد که کسی که از آب به عنوان جارو و برای شستن خودرو و مسایل غیر شرب استفاده می کند بیاندیشد و بداند که چه هزینه ای پرداخت می کند.

مهندس رضاییان نظام تخصیص آب را راهکاری برای ایجاد تعامل بیشتر بین دستگاههای اجرایی متولی تولید و مصرف آب دانست و گفت : اگر بندهای این نظام تخصیص به خوبی اجرا شود اولویت های مصرف آب در بخش شرب ، صنعت ، کشاورزی ، محیط زیست و سایر بخش ها مشخص می شود ، دراین صورت است که هر دستگاه متناسب با اولویت های نظام تخصیص باید مدعی باشد که از چه میزان آب بهره مند است .

وی گفت : عمل نکردن به اولویت های نظام تخصیص آب می تواند همین مشکل را به وجود بیاورد که مثلا خشک شدن بختگان را به گردن فلان شرکت یا سازمان بیاندازیم یا فکر کنیم که اختصاص مقدار اندکی حقابه می تواند معضل بختگان را حل کند.

معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس همچنین به سد سازی ها در استان فارس اشاره کرد و با بیان اینکه همه تقصیر خشک شدن تالابها و دریاچه ها را نباید به گردن سدسازی بیاندازیم ادامه داد : ممکن است سد سازی هم در این زمینه سهمی داشته باشد اما باید این سهم را منصفانه در کنار مولفه های دخیل دیگر دید و تفسیر کرد ضمن اینکه در سد سازی ها باید سهم آب دریاچه ها و تالابها دیده شود ، بیشتر از حجم تنظیمی آب یک سد نباید در آن سد نگهداشت شود و آن آب در بستر رودخانه و برای احیای تالابها رها سازی شود.

مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب استان فارس نیز با ارائه راهکارهایی برای کاهش اثرات خشکسالی با اشاره به انعقاد سه تفاهم نامه با دستگاه های مختلف برای نهادینه کردن اصولی مصرف آب گفت: نخستین تفاهم نامه با شورای سیاست گذاری ائمه جمعه فارس منعقد شد تا با استفاده از ظرفیت جایگاه نماز جمعه، بر صرفه جویی در مصرف آب از سوی شهروندان تاکید شود.

مهندس قلندری اضافه کرد: یک تفاهم نامه دیگر نیز با آموزش و پرورش منعقد خواهد شد تا از این طریق بتوانیم مصرف آب در مدارس را که بخش قابل توجهی از مصرف را به خود اختصاص می دهد ، نهادینه کنیم.

وی گفت:همچنین انعقاد یک تفاهم نامه را با سپاه و بسیج در دستور کار داریم تا بتوانیم از ظرفیت این نهادها نیز به خوبی استفاده کنیم.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس نیز راهکارهایی در این زمینه ارائه داد و با بیان این که کشورهای مختلف در حوزه مصرف آب نسخه متناسب با وضعیت خود را طراحی و اجرا می کنند، گفت: با توجه به وضعیت منابع آبی استان، هرچند کاشت گندم منطقی به نظر می رسد اما کاشت برنج که 20 هزار مترمکعب در هر هکتار به آب نیاز دارد منطقی نیست.

وی تصریح کرد: اساسا در دنیا مناطقی به کشت برنج می پردازند که بارندگی بیش از دو هزار میلی متر در سال دارند یا زمین های باتلاقی دارند.

این مقام مسوول گفت: دنیا به این واقعیت پی برده است که واردات برنج به معنای واردات میلیاردها مترمکعب آب است همچنانکه کشورهای حوزه خلیج فارس با هزینه حداقلی محصولاتی مانند هندوانه و صیفی جات را از کشور ما خریداری می کنند و در واقع آب را وارد کشور خود می کنند.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس تغییر رویه جاری در زمینه کشت برنج را نیازمند توجه به مقوله اقتصاد کشاورزی و زندگی کشاورزان دانست و گفت: در استان فارس هرجا که فرصت پیش آمده برنج کشت می کنند و دلشان هم نمی سوزد که با این کار 10 سال دیگر خود و فرزندانش در شرایط ناگواری به لحاظ منابع آبی خواهد بود اما از آنجا که درآمد برنج بیشتر از سایر محصولات است کشت این محصول را در دستور کار خود می گذارند.

دهقانی رعایت الگوی کشت را زمینه ساز رونق مستمر اقتصاد کشاورزی و ایجاد ارزش افزوده در این حوزه دانست و گفت: به عنوان نمونه، کاشت زعفران در مناطقی از کوار فارس با حداقل منابع آبی به ایجاد بیشترین ارزش افزوده منجر شده است.

وی در ادامه بهره گیری بیش از پیش از ظرفیت بخش خصوصی در ایجاد تصفیه خانه ها در راستای بازگشت آب به چرخه کشاورزی را خواستار شد.

این مقام مسوول هدف از تشکیل کارگروه اجرایی ماده 11 قانون تشکیل وزارت جهاد کشاورزی در هفته گذشته در شیراز را در راستای بسامان کردن وضعیت بهره برداری از منابع آبی استان دانست.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس همچنین تصریح کرد: مروری بر وضعیت دریاجه هایی مانند کافتر، ارژن و پریشان که بهره برداری از منابع آبی در بالادست و پایین دست آنها به شکل قابل توجهی وجود ندارد و در عین حال این دریاچه ها خشک شده اند نشان می دهد که برداشت های بی رویه آب برای کشاورزی تنها دلیل وضعیت کنونی نیست.

وی تاکید کرد: عواملی مانند پایین رفتن سطح سفره های آب زیرزمینی و گرم شدن دو درجه ای دمای کشور در خشک شدن دریاچه ها موثر بوده است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه ای فارس در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع ساخت سد تنگ سرخ پرداخت و گفت: حجم آبی که می تواند پشت این سد در شرایط احداث ذخیره شود یک پنجاهم (دو درصد) آب سد درودزن است.

وی ادامه داد: طراحی این سد به ظرفیت 20 میلیون متر مکعب و ظرفیت تنظیمی 13 میلیون مترمکعب است و در زمینه بهره برداری از منابع آبی آن، اگر ملاک سند اعلامی وزارت نیرو است، پنج میلیون مترمکعب حق آبه باغات قصردشت می شود که کشاورزان این باغات هم اکنون هم این میزان آب را برداشت می کنند.

مهندس دهقانی گفت: بنابراین هشت میلیون مترمکعب برای تامین حق آبه دریاچه مهارلو باقی می ماند و کسی این مجوز را ندارد که حتی یک لیتر از سهم این دریاچه به محل دیگری اختصاص دهد.

وی با اشاره به پرداختن برخی رسانه های استان فارس به موضوع سد تنگ سرخ گفت: ای کاش این رسانه ها در زمینه مسایلی چون ورود آب های سطحی استان به استان های دیگر نیز حساسیت نشان می دادند و این که از این منابع آبی که از استان خارج می شود می توان برای توسعه فارس بهره گرفت.

زارع قنات نویی نیز با ارائه راهکارهایی برای کاهش اثرات خشکسالی اضافه کرد: در صورتی که اعتبارات مناسبی برای اجرای شیوه های نوین آبیاری در اختیار جهاد کشاورزی قرار گیرد به یقین می توان ادعا کرد در فرصت زمانی کوتاهی به صرفه جویی منطقی در آب کشاورزی دست خواهیم یافت.

وی بیان داشت: در مطالعه ای گذرا در کشورهمسایه ، پاکستان که امروز برنج آن در سفره هر ایرانی دیده می شود ، می توان دریافت که در این کشور با مدیریت منابع آب و تسطیح لیزری اراضی به این مهم دست یافته اند.

زارع قنات نویی گفت: تسطح لیزری اراضی و بهره گیری از شیوه های نوین آبیاری موجب کاهش مصرف 40 درصدی آب در مزارع خواهد شد که این مهم در گرو تخصیص منابع اعتباری است.

وی اظهار داشت: جهاد کشاورزی فارس رعایت الگوی کشت در هر منطقه را به عنوان اولویت مد نظر دارد تا بر این اساس میزان آب مصرفی هر مزرعه را مشخص کند.

مهندس بوستانی مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب روستایی استان فارس نیز با ارائه راهکارهایی برای کاهش اثرات خشکسالی گفت : در حوزه آب شرب روستایی تعداد چهار هزارو 220 روستا با جمعیتی بیش از یک میلیون به طور مستقیم یا غیر مستقیم در مدار خدمت آبرسانی استان فارس است ، یک هزار و 800 مرکز تامین آب در مناطق روستایی وجود دارد که عمق آنها در حال افزایش می باشد.

این مقام مسوول با اشاره به اینکه در استان فارس مهمترین چالش بحث قیمت تمام شده است ادامه داد:در این استان قیمت تمام شده یک مترمربع آب به طور متوسط 900 تومان می باشد که تا مرز دو هزار تومان هم به دست مشتریان می رسد ولی قیمت فروش و در کقیقت عرضه آن 105 تومان است.

بوستانی با اشاره به اینکه در استان فارس 667 روستا با جمعیتی 61 هزارو 550 نفر خانواده را با تانکر آبرسانی می کنیم اضافه کرد:دو هزار و 850 هکتار فضای سبز و درختانی در منازل مشترکین با آب شرب آب دهی می شود که هر 10 هکتار را یک حلقه چاه که جمعا 285 حلقه را به این موضوع اختصاص داده است.

خبرگزاری جمهوری اسلامی با برگزاری میز گردهای خبری در این زمینه بر آن است تا با ریشه یابی اثرات خشکسالی و از همه دیدگاههای کارشناسی استفاده نماید ، در این زمینه همه علاقه مندان ، کارشناسان و صاحبنظران حوزه آب و خاک ، استادان دانشگاه ، محققان و پژوهشگران ، تشکل های غیر دولتی و کسانیکه دغدغه توسعه استان فارس دارند می توانند دیدگاههای خودد را به ایرنا منتقل نمایند و یا با حضور در میز گردها بر غنای این مطالب بیفزایند. ک/4

گزارش از : نیکنام خشنودی ، زهرا فاضل زاده ، سارنگ عبدالهی ، سید احمد نجفی ، درنا امیران

677/ 680/ 2026 / 7374 / 667

انتهای پیام /*

ارتباط با سردبير:
newsroom@irna.ir

تماس بی واسطه با مسئولین

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*