رودخانه کارون از شرایط طبیعی خارج شده است

عضو کمیته علمی کنفرانس ملی رودخانه کارون گفت: نگاهی اجمالی به وضعیت امروز این رودخانه نشان می­‌دهد که دخالت­های بی‌­رویه انسان­ها سبب شده است که این شریان حیاتی منطقه از شرایط طبیعی خود خارج و دچار آسیب‌های جدی شود.

علی‌حسین جلیلیان در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)‌، منطقه‌ خوزستان، اظهار کرد: از مهم­ترین موارد مؤثر در این زمینه باید به برداشت و انتقال بیش از حد آب به حوزه‌­های ایران مرکزی، تشدید تبخیر آب و رسوب‌گذاری در دریاچه‌­ها با احداث سدهای متعدد، تغییر سبک زندگی مردم و روند فزاینده استفاده از آب، توسعه کشاورزی و صنعت بدون توجه به توان رودخانه و ملاحظات زیست محیطی، احداث پل­های متعدد با پایه‌­های درون رودخانه و محدود کردن کانال رود در مسیرهای طولانی، ورود پساب­های صنعتی و شهری، ضعف سیستم­های آبیاری و شبکه‌های انتقال آب اشاره کرد.

وی افزود: اگرچه رودخانه­‌ها فقط دو‌هزارم درصد از کل آب­های موجود در سطح زمین را در خود جای داده، اما تأثیر آنها در آغاز و تداوم حیات بر روی کره خاکی فوق‌العاده است. تمدن­های نخستین در کنار رودخانه­‌ها شکل گرفته و به تدریج شکوفا شدند، به عبارت دیگر رودخانه­‌ها و نواحی پیرامون آنها گهواره تمدن­های بشری هستند.

جلیلیان بیان‌ کرد: علاوه بر این، پیش‌بینی‌­ها حاکی از آن است که بسیاری از جنگ­‌ها و تنش‌های آینده به منازعات مربوط به بهره‌مندی از منابع آب به خصوص رودخانه­‌ها مربوط می­شوند. رودخانه کارون بزرگ­ترین و تنها آب‌راهه قابل کشتیرانی داخل ایران است که پس از عبور از بلندی‌های زاگرس وارد دشت خوزستان و پس از پیوستن به اروندرود روانه خلیج فارس می­‌شود.

عضو هیات علمی دانشگاه پیام‌نور خوزستان بیان‌کرد: کارون در مسیر 950 کیلومتری خود آب آشامیدنی حدود 4 میلیون نفر و آب کشاورزی میلیون­ها هکتار زمین را تأمین می­‌کند و با تولید بخش قابل توجهی از برق کشور نقشی بی‌­نظیر در پیشرفت و آبادانی منطقه دارد. بدون تردید، حیات و هویت استان خوزستان به وجود کارون وابسته است.

وی تصریح‌کرد: کاوش­های تاریخی نشان می‌دهد که انسان­ها از هزاران سال پیش بر رودخانه­‌ها تأثیر فزاینده‌­ای داشته‌­اند که در عصر حاضر با وجود پیشرفت­های صنعتی به اوج خود رسیده است. مشاهده آثار باستانی متعدد از جمله سدها، پل­ها و آبشارهای شوشتر تا سدها و پل­های ساخته شده در سال­های اخیر در مسیر کارون شاهد این مدعا است.

خلیلیان اظهارکرد: نکته مهم در این زمینه آن است که هر رودخانه دارای شخصیت و هویتی منحصر به فرد است که تابع جریان آب (دبی) و رسوبات (بار رسوبی) موجود در آن است. منظور از هویت یک رودخانه شامل همه ویژگی­های فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن است که با گذشت هزاران و شاید میلیون­ها سال شکل گرفته و تکامل می‌یابد.

عضو کمیته علمی کنفرانس ملی رودخانه کارون خاطرنشان‌کرد: مؤلفه­‌های هویت‌ساز رودخانه­‌ها به نوبه خود از شرایط زمین‌شناسی، وسعت حوضه، آب و هوا، وضعیت پستی و بلندی­ها، ضخامت خاک، پوشش گیاهی و فعالیت­های انسان تبعیت می­‌کنند. در شرایط طبیعی، متغیرها و فرآیندهای مؤثر بر یک سیستم رودخانه­‌ای به گونه‌ای عمل کرده که ضمن ایجاد تعادل بین بخش­های مختلف، روند تکامل رودخانه سیر طبیعی خود را طی می‌کند.

وی ادامه‌ داد: مشکل اساسی از آن‌جا آغاز شد که انسان­ها با نابودی جنگل­ها، توسعه بی‌رویه کشاورزی، معدن‌کاری و بسیاری دیگر از فعالیت­های عمرانی غیرکارشناسی، روال طبیعی رودخانه کارون را دستخوش تغییرات کردند. در چنین شرایطی فرسایش خاک تشدید شد، بار رسوبی و ترکیب شیمیایی رودخانه­‌ها تغییر کرد و رژیم جریان دگرگون شد که نتیجه آن تغییر هندسه، رفتار و ماهیت رودخانه­‌ها است.

خلیلیان گفت: نباید نقش خشکسالی طولانی مدت چند سال اخیر را هم نادیده گرفت. آمارهای موجود گواهی می­‌دهند که در پنجاه سال اخیر عرض رودخانه کارون در شهر اهواز از حدود 950 به کمتر از 700 متر، دبی از 1100 متر مکعب بر ثانیه به حدود 400 و مجموع بار محلول رودخانه از 700 میلی‌گرم در لیتر به 1600 میلی‌گرم رسیده است. این ارقام به خوبی گویای شرایط نامطلوب و تغییر ماهیت رودخانه کارون در اثر فعالیت­های ما انسان­ها است. تجربه‌های متعدد به ما آموخته که اثرات ناشی از دخالت­‌های بی‌جای ما در تغییر هویت رودخانه‌­ها بر افروختن آتشی است که در نهایت دامنگیر خودمان خواهد شد.

انتهای پیام

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*